Gouden Tips, aflevering 1

Wie de wereld van de kinder- en jeugdliteratuur een beetje volgt, weet dat we vrij bewogen maanden achter de rug hebben. Een van de opmerkelijkste gebeurtenissen kwam uit onverwachte hoek. De CPNB maakte eind juni bekend dat er geen Zoenen meer uitgereikt zouden worden, wegens een gebrek aan draagvlak. Dat is een spijtige zaak. Met de Gouden en Zilveren Zoenen werden namelijk boeken bekroond voor 12 tot 16 jaar, een categorie waarvoor binnen het Nederlandse taalgebied geen andere bekroning door een vakjury bestaat.
Nogal wat mensen uit de wereld van de jeugdboeken reageerden vrij heftig. Bart Moeyaert was één van hen. Op zijn website kunt u onder ‘Dagboek’ zijn bedenkingen lezen. In Nederland kwam de opvallendste reactie van Ted van Lieshout en Hans Hagen. Op zaterdag 12 september organiseren zij de Middag van het Kinderboek, waarop de toekomst en de positie van het Kinderboek tegen het licht gehouden worden. Aanleiding hiervoor was de inmiddels beruchte Annie M. G. Schmidt-lezing die Sjoerd Kuypers op 13 mei gaf. Deze namiddag wordt nu afgesloten met de uitreiking van een nieuwe Prijs. Prijzengeld is er echter niet, en dat is niet het enige bijzondere aan deze nieuwe bekroning. Minstens even ongewoon is de procedure die gehanteerd wordt.
Veertien recensenten zorgden voor een tiplijst, waarbij zij hun beste boeken van het voorbije jaar bezorgden. Uit die lijsten, en aan de hand van het aantal stemmen dat de boeken behaalden, werden dan door de organisatoren de drie kanshebbers genomineerd. De boeken die kans maken op de Gouden Lijst zijn Allemaal willen we de hemel van Els Beerten, Voor jou 10 anderen van Mirjam Oldenhave en Cynthia Van Eck, en De gelukvinder van Edward van de Vendel en Anoush Elman. Een jury van collega-schrijvers kiest uit deze drie boeken de uiteindelijke winnaar.
Over de genomineerden en de winnaar laureaat krijgt u in een volgende editie meer te lezen.

De recensenten lazen, wikten en wogen, en acht boeken belandden uiteindelijk op de Tiplijst van beste Nederlandstalige boeken van 2008. In tegenstelling tot de drie genomineerden, die allen bij Querido werden uitgegeven, is deze Tiplijst een stuk diverser. Er staan boeken op van Prometheus, Lemniscaat, Lannoo, Van Goor, Davidsfonds/Infodok en Querido. Als lid van de jury heb ik tijdens de zomermaanden uiteraard eerst de genomineerden gelezen en herlezen. Het was een feest. Voor de resultaten van dat feest moet u nog even geduld koesteren. Maar omdat ik vind dat een beetje jurylid ook de volledige longlist dient te lezen, ben ik enkele weken geleden aan de Tiplijst begonnen. En ook dat blijkt een feest. Hieronder leest u de eerste bevindingen.

Do Van Ranst - Moeders zijn gevaarlijk met messen

Do Van Ranst kreeg voor Moeders zijn gevaarlijk met messen al eerder de Prijs Knokke-Heist voor het Beste Jeugdboek van 2008. Het ongewone verhaal van Van Ranst gaat over Jef, niet meteen het meest sympathieke hoofdpersonage uit de Tiplijst. Bovendien lopen er nog wel meer vreemde personages rond in het boek. Zo zijn er Jefs zwakbegaafde zus Iene, zijn mooie moeder, zijn bij tijden bijzonder vervelende vriend en buurjongen Süleyman, de vriend van zijn moeder en andere exoten als daar zijn Klompvoet en Sjoerd de kasseienman. Maar er is ook Jefs vader, die de jongen zelf nooit heeft gekend. Volgens Jef werd hij vermoord door zijn moeder. Met een keukenmes. Gezien zijn moeders obsessie met messen allerhande, is deze conclusie niet meer dan logisch. Verder zijn er ook nog een glazenflessenveld, een abnormaal stinkende vuilniscontainer en allerlei dingen die verdwijnen.
Voldoende bizarre elementen dus voor een intrigerend verhaal. Moeders zijn gevaarlijk met messen is een meeslepend, onvoorspelbaar boek over een ongewoon hoofdpersonage. Vanaf de eerste regels heeft Van Ranst de lezer bij het nekvel:

Sanne Parlevliet - Zus

Sanne Parlevliet debuteerde in 2008 met het sterke Zus. Centraal in het verhaal staat de vraag omtrent schuld en verantwoordelijkheid voor wat er met familieleden kan gebeuren. Aan de hand van de brieven die Mirjam schrijft aan haar oudere zus Stine, ontdekken we bij mondjesmaat het dramatische verhaal dat zich heeft afgespeeld net voor het punt waarop het boek een aanvang neemt. Door de vorm – een combinatie van brieven en verslaggeving – en de chronologische sprongen wordt de spanning uitstekend opgebouwd, en blijft de lezer tot op het einde in het ongewisse over de precieze toedracht.
Wie hoopt dat ik hier eventjes ga verklappen wat er helemaal aan de hand is, is eraan voor de moeite. Laat het volstaan te zeggen dat er op elke school wel iets misloopt en ook in het beste gezin de gezinsleden af en toe naast elkaar leven. En dat zelfs mensen die zielsveel van elkaar houden en het beste met elkaar voor hebben, de bal ontzettend mis kunnen slaan. Parlevliet slaagt erin om met haar eerste boek meteen de stem van de jonge tiener heel trefzeker vast te leggen en haar leefwereld tastbaar te maken. Bovendien brengt ze tegelijkertijd belangrijke en noodzakelijke nuances aan, waardoor dit debuut ver boven het doorsnee probleemboek uitstijgt.

Minder overtuigend vond ik Isa’s droom van Marco Kunst. Het verhaal begint nochtans goed: Isa is een ambitieuze meid die het helemaal wil maken in de showbiz. Wat haar kans op een doorbraak had moeten zijn, loopt uit op een enorme teleurstelling en in een opwelling besluit ze om een overdosis slaappillen in te nemen. Ze raakt in coma en belandt in het Binnenland, haar eigen bewustzijn. Wat daarop volgt is een bizarre tocht door een soort psychologisch landschap, waarbij ze met haar overleden broer en een jongere versie van zichzelf als gids, zichzelf moet zien te herontdekken om verder te kunnen leven.
Kunst sluit duidelijk probleemloos aan bij een bestaande traditie in het fantasygenre, en bij theorieën zoals die van Sigmund Freud. De fundamenten zijn dus best oké, maar de afwerking had beter gemogen. Zo zijn de namen van de gebieden in het Binnenland af en toe wel heel erg evident, en wordt de verhaallijn na een tijdje te veel van hetzelfde: reizen, ontsnappen, verder reizen, en steeds maar weer op zoek naar wie of wat de ware Isa is en wil. Naarmate het verhaal vordert, komt bovendien het didactische vingertje duidelijker in beeld. En dat is spijtig, want Isa’s droom zit vol leuke vondsten en razend interessante pistes die net iets meer hadden verdiend.

Tine Mortier