Sterke graphic shorts

De graphic novel is in het Nederlands nog niet zo’n bekend fenomeen. Natuurlijk zijn er de verstripte romans, zoals bijvoorbeeld Dick Matena ze maakt (De avonden, Kort Amerikaans, Christmas Carol). Maar naar oorspronkelijke beeldromans of literair verhalende strips moet je goed zoeken. In het verleden waren er bijvoorbeeld Rampokan van Peter van Dongen en Kraut van Peter Pontiac. Ook Brecht Evens (medewerker van deze site) maakte vorig jaar een prachtige graphic novel getiteld Vincent.
Jean-Marc van Tol heeft nu enkele korte verhalen in beeld omgezet. Met zijn bundel graphic shorts toont hij aan meer te zijn dan de succesvolle Fokke&Sukke-tekenaar.

Jean-Marc van Tol wilde in 2005 wel wat meer experimenteren en is met een weblog begonnen. Dagelijks begon hij te ploggen op poepoe.nl (niet meer online), dat vol kwam te staan met zeer diverse tekeningen en cartoons. Naast grappige cartoons van het mbo-duo Ronnie en Sjonnie of het trio Appeltje, eitje en een stukje cake, ontstonden er ook veel serieuzere verhalen. Ondertussen is Van Tol weer gestopt met dit digitale kladblok, maar heeft het wel een eerste uitgave opgeleverd. Bij Uitgeverij Catullus (van Van Tol zelf) verscheen eerder dit jaar Nieuwe informatie over de dood van president Oswaldo (1977) en andere verhalen.

In deze bundel staan zeven korte beeldverhalen. Voor twee ervan schreef Van Tol de teksten. De rest komt van andere schrijvers. ‘Uit de kast’ speelt geinig in op de populariteit van bovengenoemde verstripte romans. Het autobiografisch ogende verhaal voert Van Tol zichzelf op en krijgt hij de vraag voorgelegd welke roman hij zou willen verstrippen. Met behulp van diverse beeldcitaten en het opvoeren van Dick Matena komt de striptekenaar tot een treurige conclusie. Minder geinig en nog treuriger is de conclusie uit ‘Wat er had kunnen gebeuren’. Ook hierin verschijnt een op de striptekenaar lijkend personage. Hij laat de hond uit over besneeuwde straten en komt een stel eikels tegen dat grote sneeuwballen op de weg rolt. Zal hij er wat van zeggen of niet? Het beeldverhaal wordt driemaal verteld, met telkens een andere afloop. Het is een sterke compositie, mooi getekend en vooral een zeer scherpe graphic short over angstgevoelens.

‘Yellow snow’ is een fameuze tekst van muzikant Frank Zappa, waarbij Van Tol de plaatjes verzorgt. Plaatjes die in niets doen denken aan zijn Fokke&Sukke-werk. Sowieso zijn de eend en de kanarie ver weg. Alleen in ‘Stijloefening nr. 100’ (naar het werk van Raymond Queneau) komen de twee grappige vogels op. In de prachtige paginagrote tekeningen in houtsnede-stijl hebben de twee echter geen actuele instant grappen nodig om te overtuigen.

Ook geen grappen in ‘Hebban olla vogala’. Deze strip werd dan ook gemaakt naar aanleiding van een taalkundig essay van Erik Kwakkel over de eerste Nederlandstalige geschreven tekst. De strip is niet meer dan een historisch verhaaltje, dat zo in de studieboeken voor Neerlandici kan. Niets mis met de tekeningen, maar doordat er geen eigen draai aan is gegeven, is dit de zwakste graphic short uit de bundel.

‘Zonder jou’ daarentegen is weer zeer sterk. Tot aan de clou in het laatste plaatje, nodigt de tekst van schrijver Jack Nouws weinig uit tot hoogstandjes. 113 aparte miniplaatjes staan er op twee pagina’s gepropt. Een aanpak die wat doet denken aan de vroege ministrips van Maaike Hartjes. Het betreft hier echter geen verhaal met poppetjes die iets te vertellen hebben. De 113 plaatjes laten op één na allemaal voorwerpen/dingen zien. De kracht zit niet zozeer in de afbeeldingen op zich, maar in het geheel dat oogt als een klein kunstwerk. Van Tol mag snel met de posterformaatversie komen: inlijsten ermee!

De helft van de bundel wordt gevuld met het titelverhaal. ‘Nieuwe informatie over de dood van president Oswaldo (1977)’ werd geschreven door Bastiaan Geleijnse, een van de vaste tekstschrijvers van Fokke & Sukke. Het korte verhaal over de planning van een moordaanslag op een Zuid-Amerikaanse president is door Van Tol realistisch aangepakt. Hiermee laat Van Tol weer een andere, onbekende, kant van zijn kunde zien. De planning roept dankzij de routekaartjes en diverse schutters beelden op uit de film ‘JFK’. Naast alle duistere figuren die de aanslag moeten gaan plegen, komt ook een verteller in beeld. Deze verteller gaat op onderzoek naar de aanslag en verveelt met zijn ontdekkingen onbekenden in het park. Door de stijl doet dit beeldverhaal het meest aan een reguliere strip denken. Toch tilt de tekst en de clou in de laatste twee zinnen/plaatjes het verhaal op tot een perfect uitgevoerde graphic short.

Jean-Marc van Tol heeft mij zeer verrast met deze bundel. Naast zijn terecht succesvolle werk als Fokke&Sukke-tekenaar blijkt hij een veelzijdig tekenaar te zijn die ook nog eens een goed oog heeft voor het kiezen van leuke, opvallende, interessante teksten. Hopelijk gunnen de kassakrakende kanarie en de eendimensionale eend Van Tol genoeg ruimte om, ook in de toekomst, aan dit soort verhalen te werken.

Ricco van Nierop

Over poepoe
Fokke&Sukke
Catullus

Lees verder op de Recensent:
Brecht Evens & SUB - Vincent (recensie)