04-07-2000De gebroken cirkel van
De Klos
De vierde editie van het 'literair stencilbaadje' de klos is uit. Sinds vorig jaar oktober bieden oprichters Sandro Aiello, Willem van Lit en Gerard Dupree, middels onregelmatig verschijnende afleveringen, een podium aan dichters en prozaïsten, niet zelden afkomstig van de 'literaire werkplaats' Schrijfnet. De opmaak van de klos is zowel sober als effectief - een witte achtergrond met aan de zijlijn spaarzaam kleurgebruik (in de 4e editie rood). Het maakt het internetmagazine prettig leesbaar en overzichtelijk.In de jongste editie is de klos van start gegaan met een drietal nieuwe katernen: de rubriek 'geachte', een tot nu toe blanco lezersrubriek, 'klosleest', dat ruimte biedt aan essays, recensies en een (vaste) column van Rob Korfage uit China, en 'samenklos', een experimentele synthese tussen literatuur en het medium internet. Met name deze laatste rubriek verdient aandacht, al is het alleen maar omdat experimenten op literair gebied ten alle tijde toegejuicht dienen te worden.
'samenklos' bevat 7 verhalen/gedichten rondom één, door de lezer zelf te ontdekken, thema. De teksten kunnen (het hoeft niet) in willekeurige volgorde gelezen worden en bieden bovendien de mogelijkheid middels in de tekst opgenomen links, van de ene naar de andere tekst te springen. De opzet van 'samenklos' is, de lezer op een andere manier te laten lezen dan traditiegetrouw van links naar en rechts en van boven naar beneden. Tevens stelt de redactie zich (en haar lezers) de vraag: 'Wij doen nu met taal iets op Internet, maar wat zal Internet met taal doen?'.
Zoals gezegd vind ik dat dergelijke initiatieven als hierboven beschreven, toegejuicht moeten worden, zeker in het grotendeels gezapige en ingeslapen wereldje van de literatuur. Het getuigt van lef dat de redactie, naast Aiello, van Lit en Dupree bestaande uit Petra Oomen en sinds dit nummer, Danny Degenaar en Albert Huberts, de confrontatie met zowel de lezer als met de onbegrensde mogelijkheden van internet aandurfd. Desalniettemin zijn er een aantal kanttekeningen te plaatsen bij de uitvoering van 'samenklos'.
In een verhaal over zelfmoord, staat een link opgenomen onder 'een lege injectienaald'. Als je deze link aanklikt kom je uit bij het slot van een ander verhaal, waarin een cassière en haar klant 'een zware operatie' bespreken van een bekende. Naast het feit dat deze connectie in mijn ogen nogal gezocht overkomt, wordt je bovendien als lezer geconfronteerd met het einde van een verhaal waarvan je niet weet waarover het gaat. Je wordt als het ware zomaar in een tekst gedumpt die geen direct vervolg is (of zou kunnen zijn) van het voorgaande. En dat is gelijk mijn grootste bezwaar tegen dit experiment: de verschillende episodes van 'samenklos', die trouwens ook door verschillende auteurs geschreven zijn, bieden te weinig samenhang om daadwerkelijk één labyrinth te vormen waarin de lezer naar willekeur kan ronddolen zónder het spoor bijster te raken. Soms blijkt het spoor zelfs dood te lopen doordat er geen link is opgenomen in het in beeld verschenen stuk tekst - de cirkel blijkt niet altijd rond te zijn.
Ook de kwaliteit van het aangebodene laat discrepanties zien. Zo is er een duidelijk kwalitatief verschil waarneembaar tussen het mooi gecomponeerde, grappige verhaal 'Lift' van Albert Huberts terwijl Willem van Lit de verhaallijn van 'Buro' ten onder laat gaan aan het veelvuldig gebruik van (overbodige) details, hetgeen het verhaal saai en ondoorkoombaar maakt. Dat hij wel degelijk boeiend kan schrijven bewijst hij in zijn essay over Guido Gezelle in het katern 'klosleest' (discutabel is trouwens het gegeven dat vier van de zes redactieleden in hun eigen magazine menen te moeten publiceren. Een enkele bijdrage van een redactielid in de vorm van een essay of recensie is nog te verdedigen, maar zelf verhalen of gedichten publiceren riekt naar nepotisme).Kortom, 'samenklos' is een lovenswaardig initiatief, dat zich nog op diverse tereinen dient te ontwikkelen. Zo zal de kwaliteit meer op één lijn moeten komen, dient het centrale thema duidelijker te worden verwerkt, en moeten hindelijke slordigheden (zoals niet werkende links) voorkomen zien te worden. Vooralsnog echter, om de vraag van de redactie te beantwoorden, maakt internet (op deze wijze gebruikt) de taal onduidelijk, onoverzichtelijk en bovenal onleesbaar.
Toch verdient de klos het voordeel van de twijfel te krijgen. Het magazine toont de moed om een 'experiment in kinderschoenen' aan haar lezers te laten zien. En dat verdient applaus! Ik ben benieuwd welke maat schoenen 'samenklos' het volgende nummer aanheeft...
Olaf Risee
