Zoetermeer, 5 maart 2001
 
Beste Nick,

hier op het schoolplein vraagt een kleuter aan zijn juffrouw of ze kindjes heeft. De juffrouw zegt geen kindjes te hebben, de kleuter begrijpt er maar weinig van, iedereen heeft toch kindjes? Eigenlijk zou ik hier een pleidooi voor het cliché moeten afsteken en misschien doe ik dat ook wel, dat weet ik nog niet. Natuurlijk is dit een archetypisch beeld waarvan de zelfdeclamerende critici (uit links intellectueel Nederland, je kent ze wel: flanerend over de boulevard met een pseudo-wetenschappelijk notitieblokje en dito regenjas - dit is een afgeleide van het archetype die weer dicht tegen de pretentie aankruipt) zullen orakelen dat dit wel bekend is, mocht het een filmscène betreffen. Maar wat zij zijn vergeten gedurende hun langjarige wijsgeer alias kletskoek in donkere hoekjes van grand-cafés, is het onmiskenbaar aangename karakter van het cliché: het is zo verdomd waar en daardoor altijd pretentieloos. Dat is volgens mij een eigenschap van werkelijkheid. De dingen zijn nu eenmaal zoals ze zijn. Ook jij bent dat vergeten, vermoed ik zo.
   Dit alles brengt mij naar de film 'Costa' en het feit dat wij er eigenlijk gezamenlijk hetzelfde van vinden. Hoe slecht moet slecht zijn om dat predikaat te verdienen? Antwoord: heel erg slecht, onbeschaamd slecht zelfs. Zoals goed pas goed is als het onbeschaamd en achteloos boven het maaiveld uitsteekt. Zijn goed en slecht daarmee hetzelfde? Ja, op het verschil in goed en slecht na (zo zit er wezenlijk natuurlijk geen enkel verschil tussen het eindige en het oneindige: beiden zijn zichzelf plus wat de ander aan voorstelling genereert).
'Costa' is zo'n heerlijk slechte film: de beste van de afgelopen maanden, tot op het celluloid toe commercieel.
   Wat maakt 'Costa' tot een goede slechte film? Het is evident dat geen cliché wordt vermeden: de populairste jongen van het strand wordt verliefd op het minst populaire meisje, maar moet daarbij aan zijn reputatie als eeuwige flierefluiter denken. Na de nodige intriges (inclusief de tenenkrommende tranentrekker 'Ik hou van jou'), puberleed, de cameo met BigBrother-Bart en een verplichte actiescène (de enige die het budget toeliet) komt alles weer op zijn pootjes terecht, waarbij we de lesbische wending van voluptueuze Katja maar glansrijk door de vingers zien. Het is al met al ontzettend gemakkelijk (en volgens etiquette) om de film met de grond gelijk te maken. Dat is dan ook gebeurd. Die mensen veracht ik en jij volgens mij ook, alleen besef je het niet. Er is juist heel veel durf nodig geweest om deze film te maken. Want wat was er onherroepelijk gebeurd als de makers niet vol in de clichés waren gedoken? Dan zou er middelmaat zijn ontstaan en middelmaat is veel erger dan slecht. De eigenschap van middelmaat is namelijk het gebrek aan zelfinzicht. Middelmaat is feitelijk slecht, maar met een pretentieus gehalte; het wil meer zijn dan wat het is. 'Costa' is een film die van zichzelf verdomd goed weet dat het een niemendalletje is en daar ook helemaal niet moeilijk over doet.
   Kom ik dus uit bij de relatie goede films-slechte films. Laat ik China Town eens uit de kast trekken. En roep nu niet meteen dat 'Costa' en 'China Town' totaal onvergelijkbaar zijn, want dat ziet een kind nog wel (een kind kan de was doen en jij de afstandsbediening). Het is zelfs omkeerbaar: het onvergelijkbare levert de vergelijking. Wat ik zo bewonder aan 'China Town' is het pretentieloze karakter. Op een schijnbaar achteloze wijze wordt een ronduit geniaal verhaal ontvouwen. Daar is geen verhevenheid of overbodig drama en pathos voor nodig. Het oneindig kleine is groter dan het oneindig grote, laat dat een waarheid zijn (al is het verdedigbaar dat ook die twee zaken dezelfden zijn, maar het gaat om de pointe, begrijp je?). Zo gaat de beste poëzie vrijwel altijd over kleine dingen. Metafoor, leerden we ooit op de middelbare school, maar wie herinnert zich dat nog? Zoals gezegd heeft ook 'Costa' geen pretenties en is daarin dus hetzelfde als 'China Town'. Het enige verschil is dat 'China Town' een briljant plot heeft, terwijl 'Costa' een kutverhaal kent. Dat lijkt groot, maar ik beschouw het als nuanceverschil. Het idee is de bakermat, zal ik maar zeggen.
   Er valt zodoende wel het één en ander over jouw houding ten aanzien van de film te melden. Allereerst keur jij 'Costa' af op gronden waarin je andere films juist bewondert, aangenomen dat mystieke en hoogdravende films niet in jouw smakenwereld voorkomen, en terecht. Je totale afkeer van de film - zoals wij bespeurden - maakte jouw onderkenning van de stortvloed aan clichés in 'Costa' onomstotelijk duidelijk. Diezelfde clichés dus die ook ik zojuist als zodanig onderschreef. De enige afwijking schuilt in het waardeoordeel dat wij erop loslaten, waarbij er volgens mij een relatie kan worden aangetoond tussen wat jij voor de film gezien te hebben van 'Costa' dacht en wat erna. Dat is dus die self-fulfilling prophecy die jij ooit zo ernstig misbruikte in de shoarmatent.
   Het tweede opvallende aspect (verbonden met het eerste) vind ik de tegenstelling (helaas voor jou geen paradox) die je onbewust aanlevert. Zoals bekend ben jij een televisieseriefreak. Die series danken hun populariteit nu juist aan de archetypische verhoudingen en verhaallijnen: slecht is er heel erg slecht, goed is er heel erg goed. Er is weinig ruimte voor nuances, zoals 'Costa', wilde ik bijna zeggen. Kortom: wat je aantrekkelijk vindt in televisieseries, vind je afkeurenswaardig in 'Costa'. Dit alles doet me - nogmaals - sterk denken aan een door jou zelf opgelegde gedraging, zoals een dineretiket in de middeleeuwen (vork links, mes rechts, etc; ik weet van niets): het is nooit natuurlijk.
   Nu wil ik je uiteraard niet het recht van eigen smaak ontzeggen. Als jij de film niet goed vindt, so be it. Maar dit alles viel mij zodanig op, dat ik vond iets erover te moeten melden. Slecht is soms niet slecht genoeg en goed is soms niet goed genoeg en beiden zijn slecht, maar niet erg genoeg. Rond dit soort kwesties draait de wereld, denk ik soms. Ik zie je zaterdag,

 
barmhartige groet,
 
Danny